Για περιφερειάρχες, πάντως, δεν είπε ο Μάρκος...

του Νίκου Σαραντάκου

Μια και αύριο ολοκληρώνονται οι εκλογές, σκέφτηκα να παρουσιάσω εδώ ένα (πασίγνωστο, βέβαια) τραγούδι που έχει επιφανειακά ως θέμα του τις εκλογές. Βέβαια, θα ταίριαζε περισσότερο σε εκλογές βουλευτικές, αλλά τραγούδι για περιφερειάρχες δεν είχε κανείς τη διεστραμμένη φαντασία να γράψει, οπότε το τραγούδι που έχω στο νου μου αναφέρεται σε πρωθυπουργούς. Άλλωστε και τούτες εδώ οι εκλογές υποτίθεται ότι θα μπορούσαν έμμεσα να οδηγήσουν σε ανάδειξη πρωθυπουργού, αν υποθέσουμε ότι το διάγγελμα δεν ήταν μπλόφα -αλλά δεν θα πολιτικολογήσω σήμερα, θα αφήσω τον Μάρκο να σχολιάσει.

Ποιον Μάρκο; Τον Μάρκο Βαμβακάρη, ο οποίος, όπως και άλλοι προπολεμικοί ρεμπέτες, αγαπούσε να σχολιάζει την επικαιρότητα στα τραγούδια του. Κι όταν το 1936 συμβαίνουν αλλεπάλληλοι θάνατοι πρωθυπουργών, σύμπτωση που ασφαλώς θα συζητιόταν πολύ στην πιάτσα, ο Μάρκος αποφάσισε να το κάνει τραγούδι, κι έγραψε τουςΠρωθυπουργούς, όπως είναι γνωστό το τραγούδι στα πάλκα, ή Ο Μάρκος υπουργός, όπως είναι ο επίσημος τίτλος του.

Τα λόγια είναι τα εξής:

Απέθανε ο Κονδύλης μας

πάει και ο Βενιζέλος

την πούλεψε κι ο Δεμερτζής

που θα ‘φερνε το τέλος.

Όσοι γινούν πρωθυπουργοί

όλοι τους θα πεθάνουν

τους κυνηγάει ο λαός,

απ’ τα καλά που κάνουν.

Βάζω υποψηφιότητα

πρωθυπουργός να γίνω,

να κάθομαι τεμπέλικα

να τρώω και να πίνω.

Και ν’ ανεβαίνω στη Βουλή

εγώ να τους διατάζω,

να τους πατώ τον ναργιλέ

και να τους μαστουριάζω.

Η πρώτη στροφή δεν γράφτηκε στον δίσκο, λεγότανε μόνο στα πάλκα. Εδώ ακούμε σε γιουτουμπάκι την πρωτότυπη εκτέλεση από τον Μάρκο:

και εδώ μια πολύ μεταγενέστερη, από τον Δημήτρη Τσαουσάκη, γιο του Πρόδρομου, η οποία περιλαμβάνει και την πρώτη στροφή με τα ονόματα των πεθαμένων πρωθυπουργών:

Πότε ακριβώς γράφτηκε το τραγούδι ομολογώ ότι δεν το ξέρω και δεν έχω πρόχειρο το βιβλίο του Κουνάδη, που ασφαλώς θα το λέει. Εδώ διαβάζω ότι ο Μάρκος, στην αυτοβιογραφία του, λέει ότι το έγραψε την άνοιξη του 1936 και πρόλαβε να το δισκογραφήσει πριν από τη δικτατορία του Μεταξά, διότι μετά η λογοκρισία δεν θα το άφηνε. Σε άλλες πάντως πηγές, βρίσκω να χρονολογείται ο δίσκος από το 1935. Κι επειδή ο Μάρκος ήταν μέγιστος αλλά προφήτης δεν ήταν, αυτό θα σήμαινε ότι η πρώτη στροφή, που μιλάει για τους θανάτους των πρωθυπουργών, θα προστέθηκε αργότερα, κάτι καθόλου απίθανο.

Σε κάθε περίπτωση, το 1936 πράγματι συνέβηκαν αλλεπάλληλοι θάνατοι πολιτικών που είχαν διατελέσει πρωθυπουργοί. Να πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά. Μετά την επιστροφή του βασιλιά Γεωργίου Β με το νόθο δημοψήφισμα του Νοεμβρίου 1935, ορκίζεται κυβέρνηση Δεμερτζή και προκηρύσσονται εκλογές για τις 26.1.1936. Από τις εκλογές, οι δυο μεγάλες παρατάξεις βγαίνουν σχεδόν ισόπαλες. Οι φιλελεύθεροι (βενιζελικοί) παίρνουν 126 έδρες και μαζί με τους συμμάχους τους έχουν 142 βουλευτές. Οι αντιβενιζελικοί έχουν 143 βουλευτές (72 το Λαϊκό Κόμμα του Τσαλδάρη, 60 η Λαϊκή Ριζοσπαστική Ένωσις των Κονδύλη-Θεοτόξη, 7 η Ένωση Ελευθεροφρόνων του Μεταξά και 4 το Εθνικό Μεταρρυθμιστικό Κόμμα). Το Παλλαϊκό Μέτωπο (ΚΚΕ) πήρε 15 έδρες και τυπικά έγινε  ο ρυθμιστής της κατάστασης. Ο γραμματέας του, ο Στέλιος Σκλάβαινας, υπέγραψε στις 19.2.36 με τον Θ. Σοφούλη των Φιλελευθέρων το μυστικό και αργότερα περίφημο σύμφωνο Σοφούλη-Σκλάβαινα, που ποτέ δεν υλοποιήθηκε.

Λίγες μέρες μετά τις εκλογές, στις 31 Ιανουαρίου 1936, πεθαίνει ο πρώτος πρωθυπουργός, ο Γεώργιος Κονδύλης (1879-1936), δυο φορές πρωθυπουργός, το 1926 και το 1935, και τις δυο με πραξικόπημα. Στις 6 Μαρτίου 1936 ο Σοφούλης εκλέγεται πρόεδρος της Βουλής με τις ψήφους των Φιλελευθέρων και της Αριστεράς. Ο Σοφούλης πήρε εντολή σχηματισμού κυβέρνησης, αλλά την κατέθεσε και πρότεινε στο βασιλιά να γίνει πρωθυπουργός ο Δεμερτζής με τον όρο να παραμείνει υπουργός Στρατιωτικών ο Μεταξάς. Τελικά ορκίστηκε στις 14 Μαρτίου η κυβέρνηση Δεμερτζή με τον Μεταξά αντιπρόεδρο.

Και τότε πεθαίνει ο δεύτερος πρωθυπουργός -στις 18 Μαρτίου 1936, ο Ελευθέριος Βενιζέλος, στο Παρίσι. Κι ενώ η κυβέρνηση είχε αποφασίσει να εκτεθεί ο νεκρός σε λαϊκό προσκύνημα στη Μητρόπολη και μετά να ταφεί στην Κρήτη, οι αντιβενιζελικοί, με επικεφαλής τον μετέπειτα κατοχικό πρωθυπουργό Ι. Ράλλη, οργάνωσαν διαδηλώσεις και η κυβέρνηση, φοβούμενη τις ταραχές, έδωσε εντολή το αντιτορπιλικό που ερχόταν από τη Γαλλία να κατευθυνθεί κατευθείαν στα Χανιά.

Τρίτος θάνατος πρωθυπουργού, τη νύχτα της 12 προς 13 Απριλίου. Ο εν ενεργεία πρωθυπουργός Κ. Δεμερτζής, που ήταν και καθηγητής Πανεπιστημίου και εθεωρείτο υπεράνω κομμάτων και είχε ακριβώς γι’ αυτό το λόγο επανέλθει στην πολιτική το 1935, βρέθηκε νεκρός στο κρεβάτι του από ανακοπή καρδιάς. Αποτέλεσμα είναι ότι ο βασιλιάς Γεώργιος, πραξικοπηματικά, ενώ υπήρχε Βουλή με δεδηλωμένη πλειοψηφία, έδωσε την εντολή στον Μεταξά, που ήταν αντιπρόεδρος της κυβέρνησης.Τελικά τα αστικά κόμματα, είτε παραπλανημένα είτε εν γνώσει τους, έδωσαν ψήφο εμπιστοσύνης ή ανοχής στον Μεταξά, πιστεύοντας τάχα ότι η κυβέρνησή του ήταν μεταβατική.

Τότε πρέπει να γράφτηκε και η πρώτη στροφή του τραγουδιού, λίγο μετά τον θάνατο του Δεμερτζή: την πούλεψε κι ο Δεμερτζής που θα’φερνε το τέλος.

Διάλειμμα λεξικογραφικό. Την πούλεψε σημαίνει “έφυγε”. Βρισκόμαστε σε μια εποχή που όλος ο κόσμος φοράει καπέλο, και η πιο γνωστή μάρκα καπέλων είναι ο Πουλόπουλος (που το εργοστάσιό του σώζεται στα Πετράλωνα. Πιλοποιείον Πουλοπούλου, και στις διαφημίσεις Πιλ-Πουλ. Όποιος έφευγε από μια παρέα, ιδίως δε όποιος έφευγε βιαστικά, έπαιρνε το καπέλο του από την καπελιέρα και “γινόταν Πουλόπουλος”. Στην αρχή η φράση “γίνομαι Πουλόπουλος” σημαίνει απλώς φεύγω, αλλά επίσης παίρνει και τις σημασίες “φεύγω βιαστικά, το σκάω” και “δραπετεύω”.

Γίνομαι Πουλόπουλος και σε συντομία: Γίνομαι Πούλος, και σε συνδυασμό με το πουλί που πέταξε έχουμε το ρήμα “την πουλεύω”. Υποστηρίζω ότι κακώς ο Μπαμπινιώτης και το slang.gr ετυμολογούν το “την πουλεύω” από την υβριστική φράση “(πάρε) τον πούλο!” (ή “τον μπούλο”), που είναι πολύ, μα πολύ νεότερη. Είμαι βέβαιος ότι έχει συμβεί το αντίθετο, δηλαδή η αποπεμπτική φράση “τον  πούλο” προέκυψε από το “πουλεύω”. Βέβαια, η πονηρή σημασία της λ. πουλί/πούλος υπάρχει και το 1930, καμιά αμφιβολία γι’ αυτό, και πάντοτε γίνονταν και διάφορα σχετικά λογοπαίγνια (π.χ. η σατιρική Παπαρούνα του Πολ Νορ είχε και τον εικονικό συνεργάτη Πούλο Πουλόπουλο) -αλλά η φράση “έγινε Πουλόπουλος” και “έγινε Πούλος” σήμαινε σίγουρα “φεύγω, το σκάω” και από εκεί βγήκε το “την πούλεψε”.

Ξαναρχόμαστε στους πρωθυπουργούς. Διότι, μπορεί το τραγούδι να μνημονεύει τρεις, αλλά μέσα στην ίδια πρωθυπουργοκτόνα χρονιά, το 1936, πέθαναν κι άλλοι.

Στις 17 Μαΐου, ή μάλλον τη νύχτα 16 προς 17 Μαΐου 1936, πεθαίνει σε ηλικία 69 ετών ο αρχηγός του Λαϊκού Κόμματος Παναγής Τσαλδάρης, και πάλι από ανακοπή καρδιάς, που είχε διατελέσει πρωθυπουργός, με διαλείμματα, την περίοδο 1932-35. Ο θάνατός του μεγάλωσε τον κατακερματισμό στον πολιτικό κόσμο και διευκόλυνε τα δικτατορικά σχέδια του Μεταξά -ότι θα κηρυχθεί δικτατορία ήταν πια κοινό μυστικό. Ο Ριζοσπάστης είχε δημοσιεύσει αναλυτικά τα σχέδια, ο δε Σοφοκλής Βενιζέλος είχε συμφωνήσει με τον Μεταξά. Αλλά δεν έχω χρόνο και δυνατότητες τώρα να αναλύσω την πολιτική κατάσταση του 1936. Προχωράμε στους πρωθυπουργούς που πέθαναν το 1936.

Πέμπτος θάνατος, αλλά μετά την κήρυξη της δικτατορίας, τον Σεπτέμβρη, ο Αλέξανδρος Ζαΐμης -που είχε αποσυρθεί από την ενεργό πολιτική. Και ο μακάβριος χορός κλείνει στις 17 Νοεμβρίου 1936, που πεθαίνει ο Αλέξανδρος Παπαναστασίου, κι αυτός 60 χρονών, κι αυτός από ανακοπή της καρδιάς. Έξι θάνατοι, οι τέσσερις από καρδιά, τόσο που θα με εκπλήξει αν δεν έχει διατυπωθεί κάποια θεωρία συνωμοσίας για τους διαδοχικούς θανάτους πρωθυπουργών (ή τουλάχιστο για κάποιους από τους Κονδύλη-Δεμερτζή-Τσαλδάρη) -θεωρία που δεν θα εκπλαγώ αν έχει και στοιχεία αλήθειας.

Τελειώσαμε; Σχεδόν. Το τραγούδι του Μάρκου πιθανόν να είχε και μια επιπλέον στροφή, στο τέλος, η οποία επίσης δεν δισκογραφήθηκε και επίσης λέγεται ότι τραγουδιόταν στα πάλκα:

Και για προσέξετε καλά

Γιαννάκη και Σοφούλη

μην ξεμπουκάρει ο Σκλάβαινας

και σας μασήσει ούλοι!

Αυτό το τετράστιχο πρέπει να το τραγούδησε στη δεκαετία του 1970, στις πρώτες συναυλίες αναβίωσης του ρεμπέτικου, ο Μαρινάκης (Μαρίνος Γαβριήλ) και μου το είχε αναφέρει στις συζητήσεις που είχαμε ο μακαρίτης ο Τάσος Σχορέλης (και το έχω βάλει και σε ένα παλιό μου άρθρο), αλλά το αναφέρει επίσης  σε ένα ωραίο του άρθρο ο Γιώργος Τσάμπρας).

Εδώ, Γιαννάκης είναι ο Μεταξάς και Σοφούλης ο Θεμιστοκλής Σοφούλης, ο αρχηγός των Φιλελεύθερων, ενώ για τον Σκλάβαινα είπαμε παραπάνω. Μόνο που τελικά ξεμπουκάρησε το πενταπίθαμο ανθρωπόμοιαστο βουβάλι και πράγματι τους μάσησε όλους.

Υστερόγραφο: Κάποιοι μελετητές θεωρούν ότι το τραγούδι αυτό του Μάρκου είναι δείγμα αντιεξουσιαστικής ή αριστερής στάσης, αλλά δεν συμφωνώ. Καλύτερα τα λέει ο Ερανιστής, εδώ. Και ο άλλος στίχος του Μάρκου “κι εσύ βρε Στάλιν αρχηγέ, του κόσμου το καμάρι, όλοι οι εργάτες σ’ αγαπούν γιατ’ είσαι παλικάρι” δείχνει απλώς τον θαυμασμό του ρεμπέτη για τους ισχυρούς άνδρες. Μην ξεχνάμε ότι το ίδιο τραγούδι ξεκινάει με τους στίχους “Ηθελα νάμουν ισχυρός ωσάν το Μουσολίνι/ και σαν τον Χίτλερ ζόρικος που δένει και που λύνει/ σαν τον Κεμάλ που έκανε μεγάλη την Τουρκία/ και κάνουν κόζι οι Ελληνες κι έχουνε απορία”.

ΠΗΓΗ: www.sarantakos.wordpress.com