Η ημέρα μνήμης που πρέπει να αλλάξει...
του Νίκου Σαραντάκου
Η σημερινή μέρα, 19 Μαΐου, σύμφωνα με απόφαση της Βουλής, είναι ημέρα μνήμης για τη γενοκτονία του Πόντου. Κατά τη γνώμη μου, πρόκειται για μια εντελώς άστοχη απόφαση, που πρέπει να αλλάξει, τουλάχιστον κατά το ένα σκέλος της. Ως προς το αν οι σφαγές των Ελλήνων του Πόντου συνιστούν ή όχι γενοκτονία, είχε γίνει μια συζήτηση πέρυσι τέτοια μέρα στο ιστολόγιό μας. Σύμφωνα με τον ορισμό που έχει υιοθετηθεί, που πάντως είναι αρκετά ευρύς, μπορούμε πράγματι να μιλήσουμε για γενοκτονία -εδώ θεωρείται γενοκτονία η Σρεμπρένιτσα- αν και κατά την ταπεινή μου γνώμη, σαφέστατα επρόκειτο για εθνοκάθαρση.
Έστω όμως, για χάρη της συζήτησης, ότι συνέβη γενοκτονία. Το θέμα είναι αν πρέπει να υπάρχει μέρα μνήμης της γενοκτονίας αυτής, και ποια πρέπει να είναι. Και εδώ, ακόμα κι αν συμφωνούμε ότι συνέβη γενοκτονία και ότι πρέπει να έχει τη μέρα της, κατηγορηματικά θεωρώ εγκληματικά άστοχη την επιλογή της μέρας της 19ης Μαΐου και πιστεύω ότι πρέπει να αλλάξει.
Γιατί; Διότι, απλούστατα, η επιλογή της 19ης Μαΐου έγινε με αποκλειστικό στόχο να ενοχλήσει την Τουρκία, να υπονομεύσει τις απαραίτητες σχέσεις φιλίας και καλής γειτονίας. Τι έγινε στις 19 Μαΐου 1919; Μήπως κάποια σφαγή Ελλήνων; Μήπως πάρθηκε κάποια απόφαση του κεμαλικού επιτελείου;
Όχι. Σαν σήμερα πριν από 92 χρόνια, δηλαδή στις 19.5.1919, θα μπορούσαμε να πούμε ότι δεν άνοιξε μύτη στον Πόντο. Ας με διορθώσουν οι ιστορικοί, αλλά νομίζω ότι οργανωμένες βιαιότητες εναντίον των Ελλήνων της Μικρασίας έγιναν από το 1914 έως το 1918 και από το 1920-21 και μετά. Ο λόγος είναι απλός: τον Μάιο του 1919 η οθωμανική αυτοκρατορία είχε συνθηκολογήσει, ήταν ηττημένη, η Κωνσταντινούπολη βρισκόταν υπό συμμαχική κατοχή, στη Σμύρνη και την περιοχή της είχε αποβιβαστεί ελληνικός στρατός (από την 1η Μαΐου), και άλλα συμμαχικά στρατεύματα σε άλλες περιοχές της Μικρασίας. Βιαιότητες έγιναν στη Μικρασία, π.χ. στη Σμύρνη και στο Αϊδίνι, αλλά νομίζω ότι ο Μάης του 1919 ήταν συγκριτικά ειρηνικός στον Πόντο –λέω συγκριτικά, επειδή άτακτες ομάδες (τουρκικές και ποντιακές) υπήρχαν και δεν έπαψαν ποτέ να δρουν.
Τότε, γιατί επιλέχτηκε η 19η Μαΐου; Διότι η 19η Μαΐου 1919 είναι η μέρα που ο Κεμάλ αποβιβάστηκε στη Σαμψούντα και ξεκίνησε την επανάστασή του ενάντια στον σουλτάνο, τον «πόλεμο της ανεξαρτησίας» όπως ήταν από τη δική του σκοπιά. Ο Κεμάλ είχε πετύχει να διοριστεί Γενικός Επιθεωρητής· οι Άγγλοι είχαν καταλάβει ότι έχει σκοπό να εξεγερθεί και ήθελαν να τον συλλάβουν ή να ανακληθεί ο διορισμός του, οπότε ο Κεμάλ πήρε το πλοίο στις 16 του μήνα και στις 19 έφτασε στη Σαμψούντα, για να οργανώσει το κίνημά του εναντίον της συνθήκης των Σεβρών.
Ο Κεμάλ (διορθώστε με αν κάνω λάθος) δεν έγινε δεκτός με τυμπανοκρουσίες στη Σαμψούντα, ούτε έδωσε κανέναν όρκο, ούτε ύψωσε λάβαρο. Την πρώτη εκείνη μέρα μπορεί ακόμα και να μην εκδήλωσε ανοιχτά καμιά εξεγερτική διάθεση και γενικά πρέπει να αφιέρωσε τον πρώτο καιρό σε υπόγειες επαφές –άλλωστε η πρώτη διακήρυξη που εκδόθηκε από τον Κεμάλ και άλλους συμπαθούντες αξιωματικούς ήρθε μόνο ένα μήνα μετά (στις 22 Ιουνίου 1919, η διακήρυξη της Αμάσειας).
Όμως, αργότερα, όταν πια είχε θριαμβεύσει το κεμαλικό κίνημα, η ημερομηνία της 19ης Μαΐου 1919 ανακηρύχτηκε (το 1927 νομίζω) από τον Κεμάλ σε μέρα γιορτής και συγκεκριμένα «μέρα νεολαίας και αθλητισμού». Η μέρα αυτή εξακολουθεί να είναι εθνική γιορτή στην Τουρκία.
Επί δεκαετίες, η 19η Μαΐου γιορταζόταν στην Τουρκία· όχι στην Ελλάδα, όπου κανείς δεν θυμόταν τίποτε τη μέρα εκείνη· μόνο στις αρχές της δεκαετίας του 1990, έντονες πιέσεις των ποντιακών σωματείων, όπως λέγεται με πρωτεργάτη τον Μιχ. Χαραλαμπίδη, πέτυχαν (το 1994) την καθιέρωση της ημέρας μνήμης των Ποντίων, όχι κάποιαν άλλη μέρα αλλά ειδικά στις 19 Μαΐου. Κατά τη γνώμη μου, η επιλογή της ημέρας αποτελεί στείρα πρόκληση.
Φαντάζομαι ότι αν κάποια τουρκική κυβέρνηση ορίσει «μέρα μνήμης για τη σφαγή της Τριπολιτσάς και τη γενοκτονία των Τούρκων του Μωριά» δεν θα μας αρέσει καθόλου, αν όμως την ορίσει στις… 25 Μαρτίου θα το θεωρήσουμε (και με το δίκιο μας) μέγιστη προσβολή, όχι; Κι όμως είναι ακριβώς ανάλογη περίπτωση.
Το πιο παράλογο είναι ότι λίγο αργότερα, το 1998, ορίστηκε και δεύτερη μέρα «μνήμης της γενοκτονίας των Ελλήνων της Μικρασίας», στις 14 Σεπτεμβρίου αυτή, λες και οι Πόντιοι ανήκουν σε άλλη φυλή από τους υπόλοιπους μικρασιάτες, λες και δεν είναι “Έλληνες της Μικρασίας”. Ίσως κάποια άλλα σωματεία να μην είχαν βγει αρκετές φωτογραφίες την πρώτη γιορτή.
Τέλος πάντων, αυτά περίπου συζητήσαμε και πέρυσι. Αλλά θυμάμαι, στις συζητήσεις μας αυτές, ότι ο φίλος μου ο Αριστεροπόντιος κατηγορεί την αριστερά της εποχής ότι αγνόησε τελείως τους Μικρασιάτες και τους Πόντιους. Δεν είναι έτσι. Στον Ριζοσπάστη των χρόνων εκείνων υπάρχουν πολλά άρθρα για τους Πόντιους. (Ο Ριζοσπάστης είναι η μοναδική αριστερή εφημερίδα που έβγαινε το 1921 -οι άλλες δύο που υπήρχαν, η Κοινωνία του Γιαννιού και η Άμυνα του Αποστολίδη, έκλεισαν μετά τις εκλογές του 1920, ίσως επειδή επιδοτούνταν από τον Βενιζέλο). Βέβαια, είναι αλήθεια ότι τα άρθρα του Ριζοσπάστη, ενώ κάνουν λόγο για τις σφαγές του Κεμάλ, δεν συμμορφώνονται με την επικρατούσα θεώρηση, διότι θεωρούν εξίσου υπεύθυνους τους αστούς της ποντιακής κοινότητας.
Έτσι, για να πάρουμε μια γεύση μιας διαφορετικής φωνής, παραθέτω ένα άρθρο με τίτλο “Η εξόντωση των Ποντίων” που δημοσιεύτηκε πρωτοσέλιδο στον Ριζοσπάστη στις 16.9.1921. Φυσικά, και τότε κάποιοι έλεγαν για αντεθνική δράση της αριστεράς. Το έλεγαν οι βασιλικοί, που παραδώσανε αμαχητί τη Σμύρνη στη σφαγή, το λέγαν και οι βενιζελικοι, που δώσανε ακόμα πιο αμαχητί την Ανατολική Θράκη.
Η εξόντωση των Ποντίων (εκσυγχρονίζω την ορθογραφία, όχι παντού όμως)
Ας μη τρομάξει κανείς για την επικεφαλίδα αυτή. Η λέξι «εξόντωσι», ένεκα ίσως της καθημερινής της χρήσεως, δεν είναι αρκετή για να παραστήσει όλες τις καταστροφές που έπαθε ο πληθυσμός του Πόντου, στα τελευταία έξ χρόνια.
Υποθέτω ότι εκείνος που διαβάζει αυτές τις γραμμές γνωρίζει απάνω κάτω τον τόπον αυτόν στα παράλια της Μαύρης θάλασσας στη Μικρασία, με πληθυσμό διάφορο, από τούρκους, έλληνες, αρμένιους και άλλους,
Εδώ θα πούμε για όσα έπαθε ο ελληνικός πληθυσμός γιατί προσπάθειά μας είναι να δώσουμε ιδιαιτέρως σ’ αυτόν να εννοήσει τι του συμβαίνει.
Καταστροφή τελειωτική βάρυνε επάνω στον πληθυσμόν αυτόν, στους εργάτες και χωριάτες, στη φτωχολογιά, γιατί αυτοί, που είναι η μεγάλη μερίδα, πλήρωσαν με αίμα όλες τις ιστορίες που δημιουργήθηκαν από το 1916 με τις «ανεξαρτησίες» και «αυτονομίες» του Πόντου και τις άλλες αστικές επιχειρήσεις. Οι αστοί του τόπου, μεγαλέμποροι, τραπεζίτες, κτηματίες και άλλοι, κάνοντας επιχείρηση καθαρώς εμπορική, είπαν: ή κάνουμε τη δουλειά μας με την «αυτονομία» ή «δημοκρατία» ή το κάτω-κάτω χάνουμε ένα μέρος από τα κεφάλαιά μας. Το σύνθημα στην επιχείρηση αυτή των αστών έδωσε ο έμπορος στη Μασσαλία Κ. Κωνσταντινίδης καταγόμενος από την Κερασούντα του Πόντου. Το 1916 μέσα στον αναβρασμό του ευρωπαϊκού πολέμου της παγκόσμιας κλεψιάς, άρχισε κι αυτός τις ενέργειες κατόπιν συνεννοήσεως με τους αντιπροσώπους του ελληνικού κράτους και κεφαλαίου. Δημοσιεύσεις σε περιοδικά, χάρτες της «Δημοκρατίας του Πόντου» και έπεται συνέχεια. Το εμπορικό του γραφείο μετεβλήθηκε σε προσωρινή κυβέρνηση, εσκόρπισε στον κόσμο όλες τις «πατριωτικές ρεκλάμες» που ήσαν και είναι πάντα το περιτύλιγμα των συμφερόντων αυτού και της τάξεώς του.
Η Τουρκία –η κρατούσα τάξη της– ήταν μπλεγμένη στον ευρωπαϊκό πόλεμο που είχε ανάψει στις τέσσερες μεριές της. Αλλά τότε ακριβώς έμαθε ότι στην Μασσαλία σχηματίζονται κομιτάτα Ποντίων που σκορπίζουν προκηρύξεις και δημοσιεύσεις και μάλιστα λένε πως έχουν και ανθρώπους στον Πόντο που εργάζονται σύμφωνα με τις οδηγίες των –και είχανε πραγματικά τους ψευτοδασκάλους, και τους ψευτοδιανοούμενους. Χωρίς αμφιβολία το τουρκικό κράτος έβλεπε ένα ύπουλο εχτρό μέσα του και διέταξεν εκτοπισμούς και εξορίες στο εσωτερικό. Και ποίοι εξετοπίσθηκαν; Όχι βέβαια ο κ. Κωνσταντινίδης και η συντροφία του, που ζούσαν στην Ευρώπη, όχι οι τραπεζίτες, και οι έμποροι που είχαν μέσα και παραμέσα. [Εδώ έχει κακοτυπωθεί το κείμενο και φαγώθηκε μια αράδα, που προφανώς λέει ότι εκτοπίστηκαν οι φτωχοί Έλληνες του Πόντου] Περιττό να εκθέσουμε τα μαρτύρια και τα βάσανα που έπαθε ο κόσμος αυτός, θάνατοι κατά χιλιάδες. Θα μπορούσα να αναφέρω και τον αριθμό των θυμάτων αυτών των αστών-πατριωτών, σύμφωνα με τα λεγόμενα αυτών των ιδίων, μου φαίνεται όμως υπερβολικός και τους αφήνω να τον παραδεχτούν οι ίδιοι αν τους συμφέρει.
Το 1917 γένηκε ρωσική-τσαρική κατοχή σ’ ένα τμήμα της χώρας με κέντρο την Τραπεζούντα. Τότε σηκώθηκαν οι πλουτοκράτες με τα όργανά τους (μητροπολίτες, παπάδες, ψευτοδιπλωμάτες) άναψαν και κόρωσαν σε «πατριωτικές» ενέργειες και εξώθησαν το φτωχόκοσμο σε έκτροπα εις βάρος των τούρκων χωρικών και εργατών, γιατί τους τούρκους μπέηδες, τους ομοίους των, τους υπεστήριζαν και τους προφύλατταν… Με την οπισθοχώρηση του ρωσικού στρατού διοργάνωσε εθνικήν άμυναν η σπείρα αυτή που αναφέραμε παραπάνω, για να εξωθήσει τον λαό σε αντίσταση ενάντια στους τούρκους, και μοίρασαν όπλα και είπαν και έγραψαν. Με την προέλαση του τουρκικού στρατού έφυγαν πρώτοι, παράδες είχαν, και πήγαν να καλοπεράσουν στο εξωτερικό. Πανικός έπιασε τον εργαζόμενο φτωχόκοσμο, ακολούθησαν σκοτωμοί και εξορίες. Στην ανακωχή το 1918 νέες ενέργειες των αστών πατριωτών, συνεννοήσεις, συνεργασίες με τους αστούς της Ελλάδας, που βλέπουν μεγάλα συμφέροντα στην επιχείρηση αυτή που βαφτίστηκε «ανεξαρτησία Πόντου». Τους πληθυσμούς που κατέφυγαν απ’ τον Πόντο στην Ρωσία τα τελευταία χρόνια και από πριν δεν έπαψαν να τους εκμεταλλεύονται. Τους κατέβασαν στην Ελλάδα, τους ξεθεμέλιωσαν απ’ τη Ρωσία με υποσχέσεις και διάφορες ψευτιές –χρειαζόταν κι αυτό για μια κατοπινή δικαιολογία της εκστρατείας στην Ουκρανία. Το ίδιο ξεσπίτωμα διενέργησαν στην περιφέρεια του Καρς (Καύκασος), όπου κατοικούσε ένας σημαντικός γεωργικός πληθυσμός, οι διάφορες αποστολές και αντιπροσωπείες του ελληνικού εφοπλιστικού και χρηματιστικού κεφαλαίου που λεγόταν βενιζελική κυβέρνηση. Στο Βατούμ, στη Θεσσαλονίκη, πέθανε κατά χιλιάδες στους δρόμους ο κόσμος αυτός, που ξεσπιτώσανε οι αγύρτες για να δικαιολογήσουν δαπάνες και χρηματισμούς εις βάρος του. Στην Ελλάδα δήθεν εποικισμοί, δήθεν περιθάλψεις, πολιτογραφήσεις με βία, αγρία εκμετάλλευση. Το ζήτημα του Πόντου κατήντησε μια πολύ προσοδοφόρα φάμπρικα.
Τώρα αθρόες συλλήψεις και στρατολογία βιαία και παράνομη των θυμάτων από μέρους της κυβερνώσης μερίδος της αστικής τάξεως της Ελλάδος. Παιδιά, γυναίκες, μάνες, σακατεμένοι ας ψοφούν. Οι έλληνες αστοί τροφοδοτούν τις αγχόνες του Κεμάλ, που όσους συλλαμβάνει τους κρεμάει. Δικαίωμά του, είναι υπήκοοί του σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο των διεθνών ληστών. Για τους άλλους που απέμειναν στον Πόντο καινούργιες εξορίες, νέοι εκτοπισμοί, αφού οι πατριώτες από δω παρέχουν όλες τις δικαιολογίες…
Και γεννάται το ακόλουθο ερώτημα:
Έβαλε άραγε γνώση ο πληθυσμός αυτός ύστερα από τα τόσα;
αναδημοσίευση απο: http://sarantakos.wordpress.com/2011/05/19/imeramnimis/
Σχόλια